10 Điều Của Thomas Jefferson Cho Cuộc Sống Thực Tiễn

Giống như nhiều vị Cha lập quốc khác, Thomas Jefferson cũng là một người cha. Và cũng như bao người cha khác, ông thường tận dụng mọi cơ hội để đưa ra những lời khuyên “kiểu cha” dù không ai yêu cầu. Qua nhiều năm, ông đã đúc kết một danh sách gồm mười quy tắc sống để chia sẻ với con cái, cháu chắt và cả những người bạn đang tìm kiếm sự chỉ dẫn trong việc nuôi dạy con cái. Nhiều phương châm trong số đó được ông rút ra từ những trang sách của các triết gia cổ điển, chẳng hạn như những người theo trường phái Khắc kỷ (Stoics).

Trong một bức thư gửi John Spear Smith vào năm 1825, Jefferson đã trình bày danh sách các châm ngôn được ông trau chuốt, mà ông gọi là “Thập điều quy tắc để quan sát trong cuộc sống thực tiễn” (Decalogue of Canons for observation in practical life). Danh sách này sau đó đã được công khai và tái bản trên các tờ báo cũng như tạp chí trên khắp cả nước trong suốt thế kỷ 19.

Mặc dù những lời khuyên này đã gần 200 năm tuổi, chúng vẫn còn nguyên giá trị áp dụng cho đến ngày nay. Dưới đây, chúng tôi chia sẻ mười quy tắc ứng xử của Jefferson cùng với các liên kết đến những tài nguyên bổ sung từ AoM (Art of Manliness) để giúp bạn sống theo những nguyên tắc đó tốt hơn.

1. Đừng bao giờ để ngày mai những việc bạn có thể làm hôm nay.#

Sự trì hoãn có thể là rào cản lớn ngăn bạn đạt được thành công. Nếu bạn là sinh viên và đợi đến phút chót mới học, kết quả thi cử có thể không như ý. Nếu bạn đợi đến tuổi 40 mới bắt đầu tiết kiệm cho nghỉ hưu, bạn sẽ đánh mất sức mạnh của lãi suất kép. Trì hoãn có vẻ khó vượt qua, nhưng khi hiểu được lý do tại sao mình trì hoãn, chúng ta có thể chủ động thực hiện các biện pháp để giảm bớt ảnh hưởng của nó trong cuộc sống.

2. Đừng bao giờ làm phiền người khác về những việc bạn có thể tự mình làm.#

Dù đúng là “không ai là một ốc đảo” (mọi người cần kết nối với nhau), nhưng có sự khôn ngoan trong việc vun đắp tinh thần tự lực. Trong nhiều trường hợp, tự lực đơn giản là hiệu quả hơn: thay vì phải hướng dẫn người khác làm việc, chờ đợi họ bắt đầu, rồi sửa lại những chỗ chưa đạt yêu cầu, bạn có thể tự mình hoàn thành công việc đó trong cùng một khoảng thời gian. Và trong quá trình đó, bạn còn có thể học hỏi, phát triển và cảm thấy hài lòng với thành quả của mình.

Dù Jefferson có vẻ đang nói về kiểu tự lực thực dụng, nhưng cũng rất đáng để phát triển một tinh thần tự chủ — khả năng tin tưởng vào bản thân, suy nghĩ và hành động độc lập, không bị chi phối bởi ý kiến của người khác.

3. Đừng bao giờ tiêu tiền trước khi bạn thực sự có nó.#

Không phải khoản nợ nào cũng xấu (nợ có thể giúp bạn sở hữu nhà cửa hoặc đầu tư học vấn), nhưng quá nhiều nợ sai mục đích có thể trở thành xiềng xích. Như J. Reuben Clark từng nhận xét:

“Lãi suất [của nợ] không bao giờ ngủ, không bao giờ ốm đau hay qua đời… Một khi đã nợ, lãi suất là người bạn đồng hành với bạn từng phút ngày đêm; bạn không thể trốn tránh hay thoát khỏi nó; bạn không thể từ bỏ nó; nó không mủi lòng trước bất kỳ lời cầu xin hay đòi hỏi nào… và bất cứ khi nào bạn cản đường nó hay không đáp ứng được yêu cầu của nó, nó sẽ nghiền nát bạn.”

Càng giảm bớt nợ nần, sự an tâm, an toàn và tự do theo đuổi các cơ hội của bạn càng tăng lên.

4. Đừng bao giờ mua những thứ bạn không cần chỉ vì nó rẻ; nó sẽ trở nên đắt đỏ với bạn.#

Đôi khi, đồ rẻ có vẻ là một món hời. Nhưng nếu chúng ta mua thứ gì đó chỉ vì nó được giảm giá, về lâu dài, chúng ta có thể phải trả một cái giá đắt hơn. Có thể chúng ta không thực sự cần món đồ đó, và nó cuối cùng trở thành đống lộn xộn chiếm dụng không gian, hoặc món đồ đó có chất lượng quá kém đến mức cần phải thay thế hoặc sửa chữa tốn kém — điều đó tước đi cả tiền bạc lẫn thời gian của bạn. Có những thứ rất đáng để chi số tiền lớn, nhưng hầu hết những thứ khác thì thậm chí không đáng để mua ngay từ đầu.

5. Lòng kiêu hãnh khiến chúng ta phải trả giá đắt hơn cả đói, khát và rét.#

Dante cho rằng kiêu hãnh là tội lỗi đáng nguyền rủa nhất trong bảy mối tội đầu. Các nhà tư tưởng tôn giáo và tâm linh khác cũng có suy nghĩ tương tự. Thánh Augustine và C.S. Lewis, chẳng hạn, đã dạy rằng kiêu hãnh là nguồn gốc của mọi tội lỗi và thất bại đạo đức.

Lòng kiêu hãnh nâng cao cảm giác thượng đẳng của bạn đến mức bạn đi đến niềm tin phi lý rằng thế giới xoay quanh bạn. Và nó ngăn cản bạn nhận ra khi nào cần thay đổi bản thân (bạn đâu cần thay đổi khi đã nghĩ mình là người tuyệt vời nhất!). Việc bỏ mặc các thói hư và không vun đắp đức hạnh sẽ khiến “khu vườn” nhân cách của bạn trở nên hoang hóa và đầy cỏ dại. Liều thuốc giải cho kiêu hãnh chính là sự khiêm nhường.

Khiêm nhường không có nghĩa là bạn phải tự hạ thấp mình hay hoàn toàn thiếu tự trọng. Khiêm nhường là sự thừa nhận rằng bạn không phải là trung tâm của vũ trụ, và ngay cả khi đã đạt được thành công đáng kể, bạn vẫn luôn còn nhiều dư địa để học hỏi và phát triển.

6. Chúng ta không bao giờ phải hối hận vì đã ăn quá ít.#

Những ham muốn bản năng thúc đẩy chúng ta thực hiện những việc cần thiết để tồn tại, phát triển và duy trì giống nòi — như ăn uống, nghỉ ngơi, tìm kiếm sự mới mẻ, giành lấy địa vị, v.v. Chúng mang lại cho cuộc sống năng lượng và niềm vui phi thường.

Tuy nhiên, nếu không kiểm soát, chúng cũng có thể dẫn chúng ta đi chệch hướng, khiến ta rơi vào cái bẫy của sự thụ động hoặc quá đà. Hãy nhớ rằng mọi ham muốn đều cần được cân bằng, giám sát và quản lý. Như Plato từng lập luận trong câu chuyện ngụ ngôn về cỗ xe ngựa, ham muốn sẽ trở thành đồng minh thay vì kẻ thù nếu chúng ta biết cách kiềm cương chúng đúng cách.

Việc hối hận vì quá đà thường xảy ra hơn nhiều so với việc hối hận vì tiết chế. Trong trường hợp thứ hai, dù có thể bạn bỏ lỡ một chút hưởng thụ, nhưng bạn lại được đền bù bằng lòng tự trọng có được từ khả năng làm chủ bản thân.

7. Không có gì là phiền toái nếu chúng ta làm điều đó một cách tự nguyện.#

Một số người có xu hướng sống như thể họ luôn bị ép buộc. “Tôi phải đi làm”, “Tôi phải tham gia đóng góp cho buổi tiệc”, “Tôi phải gọi điện cho cha mẹ”.

Bởi vì họ làm những việc này với cảm giác nghĩa vụ bị áp đặt, họ hành động trong sự oán giận và bực bội.

Thực tế, bạn không “phải” làm bất cứ điều gì. Nếu bạn quyết định làm việc gì, hãy làm nó bằng ý chí tự thân. Điều đó sẽ giúp công việc trở nên dễ chịu hơn đối với cả bạn và người khác, đồng thời nhắc nhở bạn rằng mình là một cá thể tự chủ. Hãy lưu ý: khả năng thực hiện mọi việc một cách tự nguyện mà không oán giận đòi hỏi bạn phải biết nói “không” với những việc mình không muốn. Điều này có thể đáng sợ, đặc biệt với những người luôn muốn làm hài lòng người khác, nhưng “cơ bắp của sự từ chối” sẽ càng mạnh mẽ hơn mỗi khi bạn rèn luyện nó.

8. Những tai ương chưa bao giờ xảy đến đã khiến chúng ta phải trả giá bao nhiêu là đau khổ!#

Việc cân nhắc những gì có thể xảy ra trong tương lai để chuẩn bị cho những tình huống khẩn cấp là điều hợp lý. Nhưng khi chúng ta lo lắng về những điều không nhất thiết sẽ xảy ra và nằm ngoài tầm kiểm soát, chúng ta đang trải qua nỗi lo âu không đáng có, vô tình nhân đôi nỗi đau của mình. Chúng ta không chỉ trải qua sự khó chịu khi tai họa thực sự đến, mà còn chịu đựng cả nỗi đau khi dự đoán về sự xuất hiện của nó.

May mắn thay, điều ngược lại cũng đúng: chúng ta có thể giảm một nửa nỗi đau của cuộc đời bằng cách chỉ lo lắng về những gì thực sự xảy ra, thay vì những gì chỉ có thể xảy ra.

9. Luôn nắm lấy những sự việc ở phía “tay cầm” nhẵn nhụi của nó.#

Đây là một quy tắc khác lấy cảm hứng từ chủ nghĩa Khắc kỷ (Stoicism) mà Jefferson tâm đắc. Câu nói này bắt nguồn từ hoàng đế La Mã Marcus Aurelius, người hiểu rằng hầu như việc gì cũng có cách thực hiện dễ dàng hơn và khó khăn hơn.

Một số người có xu hướng sống ở “chế độ khó”. Họ nghĩ rằng nếu điều gì đó không khó khăn, nghĩa là họ đang làm sai. Tuy nhiên, dù nhiều điều tốt đẹp cần sự nỗ lực, nhưng việc điều gì đó khó khăn không có nghĩa là nó tốt.

Thay vì mặc định con đường đầy trắc trở là con đường đúng đắn, hãy tự hỏi câu hỏi của tác giả Greg McKeown: “Điều gì sẽ xảy ra nếu việc này có thể dễ dàng hơn?”.

Mọi người gai góc hay vấn đề rắc rối đều có một phía “tay cầm” trơn tru hơn. Hãy tìm ra nó và biến nó thành điểm tựa của bạn.

10. Khi nóng giận, hãy đếm đến mười trước khi nói; nếu quá giận, hãy đếm đến một trăm.#

Khi nhìn lại những khoảnh khắc mà bạn hối tiếc nhất trong đời, nhiều khả năng phần lớn đều liên quan đến lúc bạn đang tức giận. Nếu những khoảnh khắc gây tổn hại đến bản thân và các mối quan hệ này xảy ra nhiều hơn mức bạn mong muốn, lời khuyên của Jefferson về việc đếm đến 10 (hoặc 100 nếu quá giận) sẽ là công cụ giúp bạn ngăn chặn cơn nóng nảy lấn át lý trí.

Lý do lời khuyên này hiệu quả là vì giận dữ là một cảm xúc “nóng”. Nó đến nhanh và mạnh nhưng cũng tan đi nhanh chóng. Nếu bạn có thể tạo ra một khoảng lặng giữa kích thích gây giận và phản ứng của mình, bạn có thể ngăn chặn nhiều lời nói bộc phát đầy hối tiếc và tính hủy diệt.