20 Nghịch Lý Vẫn Luôn Đúng

Có những sự thật quan trọng nhất trong cuộc đời này, thoạt nhìn qua lại vô cùng mâu thuẫn. Chúng dường như là những điều không thể xảy ra, thế nhưng trải nghiệm thực tế lại hết lần này đến lần khác chứng minh chúng rõ rành rành ngay trước mắt. Chỉ khi chúng ta chịu nhìn sâu hơn một chút, ẩn sau những mâu thuẫn bề nổi ấy, những hạt ngọc của sự khôn ngoan đích thực mới bắt đầu lộ diện.

Dưới đây là 20 nghịch lý mà tôi đã gặp trong đời, và thật kỳ lạ thay, chúng vẫn luôn đúng:

1. Càng ghét một nét tính cách nào đó ở người khác, bạn càng có xu hướng trốn tránh nó ở chính bản thân mình. Carl Jung tin rằng những đặc điểm ở người khác làm chúng ta khó chịu thực chất chính là những tấm gương phản chiếu những phần bên trong con người mình mà chúng ta luôn chối bỏ. Freud gọi đó là “sự phóng chiếu” (projection). Còn hầu hết chúng ta chỉ đơn giản gọi đó là “kẻ đáng ghét”. Chẳng hạn như, một người phụ nữ luôn tự ti về cân nặng của mình sẽ có xu hướng chê bai người khác béo. Một người đàn ông luôn bất an về tiền bạc sẽ liên tục chỉ trích cách tiêu tiền của người khác.

2. Những ai không thể đặt niềm tin vào người khác, thì bản thân họ cũng không đáng tin. Những người luôn mang nỗi bất an thường trực trong các mối quan hệ sẽ có xu hướng tự tay hủy hoại chúng. Hãy cứ gọi đó là hội chứng Good Will Hunting đi, nhưng thực sự, một trong những cách mà con người ta dùng để bảo vệ bản thân khỏi bị tổn thương chính là làm tổn thương người khác trước.

3. Bạn càng cố gắng gây ấn tượng với người khác, họ lại càng ít ấn tượng về bạn hơn. Bởi vì chẳng ai thích một người lúc nào cũng tỏ ra cố quá sức cả.

4. Bạn thất bại càng nhiều, cơ hội thành công của bạn lại càng lớn. Hãy tự điền một câu trích dẫn đầy cảm hứng của một vĩ nhân nào đó vào đây nhé. Chắc bạn cũng đã nghe nhiều rồi. Edison đã thử nghiệm hơn 10.000 nguyên mẫu trước khi chế tạo thành công bóng đèn sợi đốt. Michael Jordan từng bị loại khỏi đội bóng rổ của trường trung học. Thành công đến từ sự tiến bộ, và tiến bộ lại sinh ra từ những thất bại. Chẳng có con đường tắt nào để đi vòng qua nó cả.

5. Điều gì càng làm bạn sợ hãi, bạn lại càng nên đối mặt và thực hiện nó. Ngoại trừ những hoạt động thực sự đe dọa đến tính mạng hoặc gây hại về thể xác, phản xạ tự vệ (chiến đấu hay bỏ chạy) của chúng ta thường trỗi dậy khi ta đối mặt với những tổn thương trong quá khứ, hoặc khi ta cố gắng hiện thực hóa phiên bản mà mình hằng mơ ước. Ví dụ như: trò chuyện với một người đầy cuốn hút, gọi một cuộc điện thoại xa lạ để tìm kiếm cơ hội việc làm mới, nói trước đám đông, khởi nghiệp, phát biểu một quan điểm dễ gây tranh cãi, hay thành thật đến đau lòng với một ai đó… Đó đều là những việc khiến bạn sợ hãi, và chúng làm bạn sợ hãi bởi vì đó chính là những điều bạn thực sự cần phải làm.

6. Bạn càng sợ cái chết, bạn lại càng không thể tận hưởng trọn vẹn cuộc sống. Hoặc như một trong những câu nói yêu thích nhất của tôi: “Cuộc sống sẽ thu hẹp hay mở rộng tỉ lệ thuận với lòng dũng cảm của mỗi người.”

7. Bạn càng học hỏi nhiều, bạn lại càng nhận ra mình biết thật ít ỏi. Câu châm ngôn cổ xưa của Socrates vẫn luôn đúng. Mỗi khi bạn hiểu sâu sắc hơn về một điều gì đó, nó lại mở ra nhiều câu hỏi hơn là những câu trả lời.

Socrates kính mến của tôi đang chia sẻ những triết lý sâu sắc về sự bất định của tri thức. Ông ấy thực sự hiểu rõ mọi chuyện.

8. Bạn càng ít quan tâm đến người khác, bạn lại càng ít trân trọng chính mình. Tôi biết điều này có vẻ đi ngược lại mọi suy nghĩ của bạn về những kẻ ích kỷ chỉ biết sống cho riêng mình, nhưng thực tế là cách con người đối xử với người khác phản ánh chính xác cách họ đối xử với bản thân. Có thể bên ngoài nhìn không rõ, nhưng những ai tàn nhẫn với mọi người xung quanh thì cũng đang tàn nhẫn với chính bản thân họ.

9. Chúng ta càng kết nối nhiều, chúng ta lại càng cảm thấy cô độc. Mặc dù chúng ta đang ở trong trạng thái liên lạc thường xuyên hơn bao giờ hết, các nghiên cứu vẫn cho thấy sự gia tăng của cảm giác cô đơn và trầm cảm ở thế giới phát triển trong vài thập kỷ qua.

10. Bạn càng sợ thất bại, bạn lại càng dễ thất bại hơn. Hãy nhìn xem: đó chính là lời tiên tri tự ứng nghiệm.

11. Bạn càng cố gồng mình ép buộc điều gì đó, việc đạt được nó lại càng cảm thấy khó khăn hơn. Khi chúng ta mặc định một việc là khó khăn, chúng ta thường vô tình biến nó trở nên phức tạp hơn mà không hề hay biết. Chẳng hạn như trong suốt nhiều năm, tôi đã tự cho rằng việc bắt đầu cuộc trò chuyện với một người lạ là điều gì đó cực kỳ bất bình thường và vì thế nó “rất khó”. Kết quả là tôi đã dành rất nhiều thời gian để lên chiến lược và nghiên cứu cách kết nối với những người tôi không quen biết. Tôi đâu có ngờ rằng tất cả những gì mình cần làm chỉ là nói một câu “Xin chào” và hỏi một câu hỏi đơn giản; chỉ thế thôi đã giúp tôi đi được 90% chặng đường rồi. Nhưng chỉ vì tôi cảm thấy nó khó, nên tôi đã tự biến nó thành việc khó khăn đối với chính mình.

12. Một thứ gì đó càng dễ có được, bạn lại càng ít khao khát nó hơn. Con người luôn có một định kiến mạnh mẽ về sự khan hiếm. Chúng ta vô thức cho rằng những thứ khan hiếm thì giá trị, còn những thứ dồi dào thì tầm thường. Nhưng thực tế không phải như vậy.

13. Cách tốt nhất để gặp được một ai đó là khi bạn không còn quá cần phải có ai đó bên đời. Chủ đề xuyên suốt trong cuốn sách về hẹn hò của tôi chính là sự “không mưu cầu” (non-neediness) và cách nó vận hành trong các mối quan hệ của chúng ta. Có một sự thật hiển nhiên rằng cách tốt nhất để tìm kiếm một mối quan hệ tình cảm — dù là nghiêm túc hay chỉ là thoáng qua — là khi bạn không cần một mối quan hệ để hạnh phúc, mà thay vào đó là đầu tư nhiều hơn cho chính bản thân mình.

14. Bạn càng thành thật về những khuyết điểm của mình, người khác lại càng nghĩ bạn hoàn hảo. Điều kỳ diệu của việc chấp nhận sự tổn thương (vulnerability) là khi bạn càng thoải mái với những điểm chưa hoàn hảo của mình, mọi người lại càng thấy bạn tuyệt vời bấy nhiêu.

15. Bạn càng cố ghì chặt ai đó bên mình, bạn lại càng đẩy họ ra xa hơn. Đây chính là lý lẽ chống lại sự ghen tuông trong các mối quan hệ: một khi những hành động hay cảm xúc trở thành nghĩa vụ, chúng sẽ không còn ý nghĩa gì nữa. Nếu người thương của bạn cảm thấy có nghĩa vụ phải dành những ngày cuối tuần cho bạn, thì thời gian hai người bên nhau đã trở nên vô nghĩa mất rồi.

16. Bạn càng cố tranh cãi với ai đó, bạn lại càng ít có cơ hội thuyết phục họ tin vào quan điểm của mình. Lý do là vì hầu hết các cuộc tranh luận đều mang bản chất cảm xúc. Chúng bắt nguồn từ việc các giá trị hoặc nhận thức về bản thân của ai đó bị xâm phạm. Logic chỉ được sử dụng để hợp thức hóa những niềm tin và giá trị đã có sẵn từ trước. Tranh luận hiếm khi là vì sự thật khách quan hay logic, mà phần lớn là để bảo vệ thế giới quan của mỗi người. Để một cuộc tranh luận thực sự diễn ra, cả hai bên phải thành thật hạ cái tôi của mình xuống và chỉ làm việc trên dữ liệu thực tế. Điều này cực kỳ hiếm hoi, như bất kỳ ai từng dành thời gian trên các diễn đàn internet đều có thể nói cho bạn biết.

17. Bạn càng có nhiều lựa chọn, bạn lại càng ít hài lòng với mỗi lựa chọn đó. Đây chính là “nghịch lý của sự lựa chọn” quen thuộc. Nghiên cứu chỉ ra rằng khi chúng ta có nhiều lựa chọn hơn, chúng ta lại cảm thấy ít hài lòng hơn với lựa chọn mà mình đã đưa ra. Lý thuyết là khi có quá nhiều phương án, chúng ta sẽ phải đối mặt với chi phí cơ hội lớn hơn cho mỗi quyết định; do đó, ta ít cảm thấy hạnh phúc hơn với lựa chọn của mình.

Chọn một cái đi. Nào, CHỌN ĐI CHỨ!!!

18. Một người càng khăng khăng là mình đúng, có lẽ họ lại càng biết ít. Có một mối tương quan trực tiếp giữa việc một người cởi mở thế nào trước các góc nhìn khác nhau và việc người đó thực sự biết bao nhiêu về một chủ đề bất kỳ. Hay như triết gia Bertrand Russell từng nói: “Rắc rối của thế giới này là những kẻ ngu ngốc thì luôn quả quyết, còn người thông thái lại đầy rẫy những nghi ngờ.”

19. Điều chắc chắn duy nhất chính là không có điều gì chắc chắn cả. Nhận thức này suýt chút nữa đã làm đầu tôi nổ tung khi tôi mới 17 tuổi.

20. Điều duy nhất không thay đổi chính là sự thay đổi. Một trong những câu nói sáo rỗng tưởng chừng như rất sâu sắc nhưng thực chất chẳng mang ý nghĩa gì nhiều. Thế nhưng, nó vẫn luôn luôn đúng!