Cẩm Nang Xây Dựng Ranh Giới Bền Vững Trong Tình Cảm

Lời nhắn nhủ nhỏ nè: Việc đặt ra những ranh giới cá nhân rõ ràng không phải là liều thuốc vạn năng giải quyết mọi rắc rối trong mối quan hệ của bạn (hay giúp tìm lại chìa khóa đã mất đâu nhé). Thực ra, chúng giống như một phản ứng tự nhiên khi bạn có một lòng tự tôn lành mạnh và không còn quá phụ thuộc hay mong cầu quá mức vào những người xung quanh.

Ranh giới trong các mối quan hệ luôn hoạt động theo cả hai chiều: chúng vừa tạo nên sự khỏe mạnh về mặt cảm xúc, vừa được tạo ra bởi chính những tâm hồn lành mạnh. Bạn có thể bắt đầu xây dựng chúng ngay từ hôm nay với những người thân yêu bên cạnh mình, và rồi bạn sẽ thấy lòng tự trọng, sự tự tin cùng sự ổn định trong cảm xúc của mình dần thay đổi rõ rệt ra sao.

Và đúng thế đấy, tin hay không tùy bạn, nhưng biết giữ ranh giới thực sự là một nét quyến rũ cực kỳ lớn.

Bạn có đang gặp vấn đề về ranh giới?#

Đầu tiên, hãy cùng lướt qua danh sách khảo sát nho nhỏ mà bất kỳ trang blog nào cũng hay làm cho dạng bài viết thế này nhé. Hãy tự hỏi bản thân xem: “Bạn Có Thể Đang Gặp Vấn Đề Về Ranh Giới Nếu…” để xem mình đang đứng ở đâu nha:

• Có bao giờ bạn cảm thấy mọi người đang lợi dụng mình, hoặc dùng cảm xúc của bạn để trục lợi cho bản thân họ không?
• Bạn có cảm giác mình lúc nào cũng phải “cứu vớt” những người thân thiết bên cạnh và phải giải quyết đống rắc rối của họ suốt ngày không?
• Bạn có hay thấy mình bị cuốn vào những trận cãi vã hay tranh luận vô nghĩa một cách thường xuyên không?
• Có khi nào bạn thấy mình đầu tư tình cảm hoặc bị thu hút bởi một người nhiều quá mức cần thiết, so với quãng thời gian ngắn ngủi mà hai người quen nhau không?
• Trong tình yêu của bạn, mọi thứ lúc nào cũng nằm ở hai thái cực: hoặc là vô cùng tuyệt vời, hoặc là tồi tệ kinh khủng mà không có mức trung gian? Hay thậm chí là cứ vài tháng hai bạn lại chia tay rồi lại làm lành một lần?
• Bạn luôn nói với mọi người rằng mình ghét thị phi và rắc rối, nhưng bằng cách nào đó bạn lại luôn bị mắc kẹt ngay giữa chúng?
• Bạn có dành phần lớn thời gian để tự bào chữa cho những việc mà bạn tin chắc không phải lỗi của mình?

Nếu câu trả lời của bạn là “có” cho dù chỉ là một vài câu hỏi trên, thì có lẽ bạn đang thiết lập và giữ gìn các ranh giới khá lỏng lẻo trong mối quan hệ của mình. Còn nếu bạn quả quyết trả lời “có” với hầu hết hoặc tất cả những điều trên, thì bạn không chỉ gặp vấn đề lớn về ranh giới trong tình yêu đâu, mà cuộc sống cá nhân của bạn có lẽ cũng đang gặp phải những bất ổn khác nữa đấy.

Ranh giới cá nhân thực chất là gì?#

Trước khi chúng ta cùng nhau giải quyết những rắc rối ấy, hãy cùng tìm hiểu xem ranh giới thực chất là gì đã nhé.

Ranh giới cá nhân lành mạnh = Biết chịu trách nhiệm với cảm xúc và hành động của bản thân, nhưng không bao biện hay gánh vác thay cho cảm xúc và hành động của bất kỳ ai khác.

Những người có ranh giới lỏng lẻo thường được chia thành hai nhóm điển hình: nhóm thứ nhất là những người ôm đồm quá nhiều trách nhiệm đối với cảm xúc và hành động của người khác; nhóm thứ hai lại là những người luôn mong đợi người khác phải chịu trách nhiệm thay cho cảm xúc và hành động của chính mình.

Một điều thú vị là hai nhóm người này cực kỳ dễ tìm thấy nhau và bước vào một mối quan hệ yêu đương.

Dưới đây là một vài ví dụ về việc thiếu ranh giới rõ ràng:

• “Anh không được đi chơi với bạn bè mà không có em đâu. Anh biết em dễ ghen tuông thế nào mà. Anh phải ở nhà với em.”
• “Xin lỗi mọi người nha, tối nay mình không đi chơi với các cậu được rồi, bạn gái mình sẽ giận lắm nếu mình đi chơi mà không có cô ấy.”
• “Đồng nghiệp của tôi toàn là lũ ngốc, tôi lúc nào cũng đi họp muộn vì cứ phải chỉ cho họ cách làm việc của họ.”
• “Con thực sự rất muốn nhận công việc đó ở Milwaukee, nhưng mẹ sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho con nếu con chuyển đi xa như vậy đâu.”
• “Tớ có thể hẹn hò với cậu, nhưng cậu đừng nói cho bạn tớ là Cindy biết nhé? Cậu ấy sẽ ghen tị lắm khi thấy tớ có bạn trai còn cậu ấy thì không.”

Trong mỗi tình huống trên, nhân vật chính hoặc là đang tự nhận trách nhiệm về hành động/cảm xúc vốn không phải của mình, hoặc là đang đòi hỏi người khác phải gánh vác trách nhiệm cho hành động/cảm xúc của cá nhân họ.

Ranh giới cá nhân, Lòng tự trọng và Bản sắc riêng#

Ranh giới cá nhân và lòng tự tôn luôn song hành cùng nhau. Việc tự chịu trách nhiệm cho hành động của chính mình và không đổ lỗi cho người khác là hai trong số các trụ cột của cuốn sách Sáu cột mốc của lòng tự trọng của Nathaniel Branden, một tác phẩm được coi là kinh điển nhất về chủ đề này. Những người có lòng tự tôn cao luôn sở hữu những ranh giới cá nhân vững chắc. Và việc rèn luyện những ranh giới ấy cũng chính là một cách để nuôi dưỡng lòng tự trọng của bạn.

Một cách khác là nhìn nhận ranh giới dưới góc độ của bản sắc cá nhân. Khi bạn có những vùng mập mờ trong việc phân định trách nhiệm đối với cảm xúc và hành động của mình — những vùng mà bạn chẳng rõ ai chịu trách nhiệm cho cái gì, lỗi tại ai, và tại sao bạn lại làm việc đó — bạn sẽ chẳng bao giờ xây dựng được một bản sắc riêng vững vàng cho bản thân.

Chẳng hạn, nếu bạn thực sự yêu thích môn Judo, nhưng bạn cứ luôn đổ lỗi cho người thầy vì sự thiếu tiến bộ của mình, đồng thời cảm thấy tội lỗi mỗi khi đi tập vì vợ bạn sẽ cô đơn khi không có bạn ở bên, thì bạn đang không thực sự làm chủ khía cạnh đó trong con người mình. Judo lúc này chỉ đơn thuần là một việc bạn làm chứ không phải một phần trong con người bạn. Nó trở nên thiếu chân thật, giống như một công cụ khác trong trò chơi tìm kiếm sự chấp thuận từ xã hội, thay vì để thỏa mãn khát khao tự thể hiện bản thân của chính bạn. Đó chính là sự lụy tình/phụ thuộc cảm xúc. Và sự phụ thuộc vào những đánh giá bên ngoài này sẽ kéo lòng tự trọng của bạn đi xuống, khiến bạn trở nên kém cuốn hút hơn rất nhiều.

Tại sao ranh giới lại tốt cho bạn?#

Không chỉ giúp nâng cao lòng tự tôn và củng cố bản sắc cá nhân, ranh giới rõ ràng còn khiến cuộc sống của bạn trở nên dễ thở hơn rất nhiều.

Hãy tưởng tượng một viễn cảnh khi:

• Bạn không cho phép bất kỳ ai lợi dụng mình.
• Bạn chẳng bao giờ phải đi dọn dẹp đống rắc rối của người khác, trừ phi bạn thực lòng muốn giúp đỡ.
• Bạn không bị cuốn vào những cuộc tranh cãi hay tranh luận nảy lửa vô bổ.
• Không phải mọi hành động nhỏ nhặt của gia đình, người yêu, bạn bè hay đồng nghiệp đều có thể làm bạn bận lòng hay lo lắng.
• Bạn có thể thản nhiên đứng ngoài quan sát khi người khác bị cuốn vào những trò drama. Thực tế là, bạn thậm chí chẳng còn nhớ cảm giác bị vướng vào mấy chuyện nhảm nhí đó là như thế nào nữa.

Bây giờ, hãy tưởng tượng viễn cảnh ấy diễn ra đều đặn ngày này qua ngày khác xem. Bạn có thích thế không? Tất nhiên là có rồi, thích chết đi được ấy chứ! Ai mà chẳng muốn như vậy.

Đó chính là những gì mà ranh giới vững vàng và lành mạnh mang lại cho bạn.

Ranh giới lỏng lẻo và các mối quan hệ thân mật#

Tôi tin rằng các vấn đề về ranh giới khó giải quyết nhất là ở cấp độ gia đình. Bạn luôn có thể chia tay một gã bạn trai hay cô bạn gái tồi tệ, một cuộc ly hôn cũng chỉ cách bạn một vài cuộc điện thoại, nhưng bạn chẳng bao giờ có thể từ bỏ cha mẹ của mình.

Nếu bạn đang gặp rắc rối về ranh giới với người thân trong gia đình, thì rất có khả năng bạn cũng mang những vấn đề ấy vào trong mối quan hệ tình cảm của mình. Và tình yêu chính là nơi tốt nhất để bạn bắt đầu sửa chữa chúng.

Rất có thể đã có lúc bạn trải qua một mối tình giống như chơi tàu lượn siêu tốc: lúc êm đẹp thì cực kỳ thăng hoa; khi có chuyện thì lại là một thảm họa kinh khủng. Và giữa hai trạng thái đó luôn có sự trồi sụt có thể đoán trước được — hai tuần hạnh phúc ngập tràn, tiếp theo là một tuần sống trong địa ngục, rồi lại đến một tháng ngọt ngào, và kết thúc bằng một vụ chia tay đau đớn, để rồi lại có màn tái hợp đầy kịch tính sau đó. Đây là dấu hiệu điển hình của một mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau (codependent) và thường là biểu hiện của hai con người không có khả năng thiết lập những ranh giới cá nhân vững vàng.

Mối tình nghiêm túc đầu tiên của tôi cũng y hệt như thế. Vào thời điểm đó, tôi thấy nó vô cùng mãnh liệt, cảm giác như chỉ có hai đứa chống lại cả thế giới vậy. Nhưng giờ nhìn lại, đó là một mối quan hệ cực kỳ độc hại và tôi thấy hạnh phúc hơn rất nhiều khi không còn ở trong đó nữa.

Ranh giới lỏng lẻo và sự phụ thuộc cảm xúc#

Người ta thiếu đi những ranh giới vì họ mang trong mình sự phụ thuộc cảm xúc quá lớn (hoặc theo thuật ngữ tâm lý là sự đồng phụ thuộc - codependence). Những người lụy tình và phụ thuộc cảm xúc luôn khao khát có được tình yêu thương và sự quan tâm từ người khác một cách tuyệt vọng. Để nhận được tình yêu này, họ sẵn sàng hy sinh bản sắc riêng và tự xóa bỏ các ranh giới của mình.

(Thật trớ trêu thay, chính sự thiếu hụt bản sắc cá nhân và ranh giới ấy lại là thứ khiến họ trở nên kém cuốn hút trong mắt người khác ngay từ đầu.)

Những người luôn đổ lỗi cho người khác về cảm xúc và hành động của chính mình làm vậy bởi họ tin rằng, nếu họ đẩy trách nhiệm sang cho những người xung quanh, họ sẽ nhận được tình yêu thương mà họ luôn khao khát. Nếu họ lúc nào cũng tự vẽ mình như một nạn nhân, thì cuối cùng cũng sẽ có ai đó đến để giải cứu họ.

Ngược lại, những người luôn tự nhận lỗi về cảm xúc và hành động của người khác lại luôn tìm kiếm một ai đó để giải cứu. Họ tin rằng nếu mình có thể “sửa chữa” hay “chữa lành” đối phương, họ sẽ nhận được tình yêu và sự trân trọng mà họ hằng mong ước.

Và đúng như dự đoán, hai nhóm người này có sức hút cực kỳ mạnh mẽ đối với nhau. Những tổn thương tâm lý của họ khớp nhau một cách hoàn hảo. Thường thì họ lớn lên dưới sự nuôi dạy của những bậc cha mẹ cũng mang các đặc điểm này. Vì vậy, hình mẫu về một mối quan hệ “hạnh phúc” trong đầu họ chính là một mối quan hệ dựa trên sự phụ thuộc cảm xúc và những ranh giới lỏng lẻo.

Trớ trêu thay, cả hai đều hoàn toàn thất bại trong việc đáp ứng nhu cầu của đối phương. Thực tế, họ chỉ đang vô tình kéo dài sự phụ thuộc và lòng tự tôn thấp của nhau — chính những thứ đang ngăn cản họ đạt được sự thỏa mãn về mặt cảm xúc. Người đóng vai nạn nhân cứ liên tục tạo ra hết rắc rối này đến rắc rối khác để được giải quyết, còn người đóng vai cứu hộ thì cứ mải miết đi giải quyết, nhưng tình yêu thương và sự trân trọng thực sự mà cả hai mong mỏi lại chẳng bao giờ chạm được tới nhau.

Ranh giới lỏng lẻo và Sự kỳ vọng#

Trong cuốn sách Models, khi nói về sự chân thật, tôi có giải thích rằng trong một mối quan hệ, bất cứ khi nào điều gì đó được trao đi với một động cơ ẩn giấu, với sự kỳ vọng được nhận lại điều gì đó, tức là khi nó không được trao đi như một “món quà” vô tư, thì nó sẽ mất đi giá trị của mình. Nếu hành động đó chỉ nhằm phục vụ cho mục đích cá nhân, nó sẽ trở nên rỗng tuếch và vô giá trị.

Đây chính là điều xảy ra trong những mối quan hệ đồng phụ thuộc này. Nạn nhân tạo ra rắc rối không phải vì thực sự có vấn đề gì lớn, mà vì họ tin rằng điều đó sẽ khiến họ cảm thấy được yêu thương. Người cứu hộ đi giải cứu nạn nhân không phải vì họ thực sự quan tâm đến vấn đề đó, mà vì họ tin rằng nếu giải quyết được nó, họ sẽ cảm thấy mình được yêu thương. Trong cả hai trường hợp, những ý định này đều xuất phát từ sự phụ thuộc cảm xúc, và do đó, chúng trở nên kém cuốn hút và tự hủy hoại mối quan hệ.

Nếu người cứu hộ thực sự muốn cứu giúp nạn nhân, họ nên nói: “Nhìn này, em đang đổ lỗi cho người khác về những vấn đề của chính mình đấy, hãy tự mình giải quyết đi.” Đó mới thực sự là yêu thương nạn nhân.

Và nếu nạn nhân thực sự yêu người cứu hộ, họ sẽ nói: “Nghe này, đây là việc của anh, em không cần phải đứng ra giải quyết giúp anh đâu.” Đó mới thực sự là yêu thương người cứu hộ.

Nhưng tiếc là, đó lại không phải là những gì thường xảy ra…

Vòng xoáy luẩn quẩn của việc thiếu ranh giới#

Cả nạn nhân và người cứu hộ đều tìm thấy một sự hưng phấn cảm xúc kỳ lạ từ đối phương. Giống như một cơn nghiện mà họ tự khỏa lấp cho nhau, và khi gặp những người có cảm xúc lành mạnh để hẹn hò, họ lại thường thấy tẻ nhạt hoặc thiếu “phản ứng hóa học.” Họ sẽ bỏ qua những người lành mạnh, vững vàng bởi vì ranh giới vững chắc của đối phương không mang lại cảm xúc kích thích cho những ranh giới lỏng lẻo của một kẻ lụy tình.

Dưới góc nhìn của Thuyết gắn bó, nạn nhân có xu hướng thuộc kiểu gắn bó lo âu, còn người cứu hộ lại thuộc kiểu gắn bó né tránh. Hoặc như cách tôi hay gọi đùa: những kẻ điên rồ và những kẻ đáng ghét. Cả hai kiểu này thường đẩy những người có kiểu gắn bó an toàn ra xa.

Đối với người đóng vai nạn nhân, điều khó khăn nhất trên đời là phải tự chịu trách nhiệm cho cảm xúc và cuộc sống của chính mình thay vì đổ lỗi cho người khác. Họ đã dành cả cuộc đời để tin rằng mình phải đổ lỗi cho người khác thì mới cảm nhận được sự thân mật hay tình yêu, nên buông bỏ niềm tin đó là một điều vô cùng đáng sợ.

Còn đối với người đóng vai cứu hộ, điều khó nhất trên đời lại là dừng việc dọn dẹp rắc rối cho người khác và thôi cố gắng ép họ phải hạnh phúc và hài lòng. Cả cuộc đời họ chỉ cảm thấy mình có giá trị và được yêu thương khi đang giải quyết một vấn đề hoặc tỏ ra có ích với ai đó, thế nên việc buông bỏ nhu cầu này cũng khiến họ sợ hãi không kém.

Chỉ khi cả hai bắt đầu hành trình xây dựng lòng tự tôn của chính mình, họ mới có thể bắt đầu xóa bỏ những hành vi lụy tình và trở nên cuốn hút hơn. Ở phần sau của bài viết, tôi sẽ chỉ cho bạn cách thoát khỏi vòng xoáy luẩn quẩn này. Cùng đọc tiếp nhé.

(Đôi lời nhắn nhủ thêm: Trong sách của mình, tôi có nói rằng hành vi lụy tình, phụ thuộc sẽ khiến bạn mất đi sức hút đối với hầu hết mọi người, nó chỉ giới hạn bạn với những ai có cùng mức độ phụ thuộc cảm xúc mà thôi. Đúng như câu nói cổ: bạn chính là hình ảnh phản chiếu của những người mà bạn hẹn hò cùng. Nếu bạn chỉ toàn thu hút những người cẩu thả có lòng tự trọng thấp, thì khả năng cao bạn cũng là người như vậy. Nếu bạn chỉ thu hút những ‘nữ hoàng phim truyền hình’ đỏng đảnh, thích làm quá mọi chuyện, thì có lẽ bạn cũng là một kẻ thích thị phi như thế đấy. Ôi, ‘nữ hoàng’ của tôi ơi.)

Ranh giới lành mạnh trông như thế nào?#

Trong suốt nhiều năm qua, không biết bao nhiêu người đã tìm đến tôi và bảo rằng: “Ừ thì ranh giới cũng tốt đấy, nhưng cụ thể chúng trông như thế nào vậy?”

Để tôi chỉ cho bạn vài ví dụ thực tế từ những khía cạnh lớn trong cuộc sống của chúng ta nhé. Bởi dù ranh giới cá nhân đặc biệt quan trọng trong các mối quan hệ tình cảm, chúng cũng có ảnh hưởng rất lớn đến tình bạn, tình cảm gia đình và cả các mối quan hệ công việc nữa.

Tình bạn#

“Jon này, tụi mình làm việc chung với nhau năm năm rồi đó. Tao không thể tin được là mày lại chơi xỏ tao một vố đau như vậy trước mặt sếp.”

“Nhưng cậu làm sai bảng dữ liệu rồi mà. Việc nộp những con số chính xác là rất quan trọng.”

“Biết thế, nhưng mày phải bênh tao chứ. Mày làm tao mất mặt. Mày đâu cần phải phản bác tao trước mặt mọi người như thế.”

“Nghe này, tớ quý cậu. Cậu là bạn tớ. Nhưng tớ không thể làm thay việc của cậu được. Vậy nhé. Chấm dứt thảo luận ở đây.”

“Tao vẫn đang làm tốt việc của tao đấy chứ!”

“Thế thì tốt, vậy những gì tớ nói có gì quan trọng đâu.”

Có những người bạn có lẽ hơi quá thân thiết đến mức làm ta mất đi sự thoải mái. Tình huống này thường xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau trong cuộc sống của mỗi người: một người bạn lâu năm làm hỏng việc, nhưng thay vì tự chịu trách nhiệm, họ lại mong đợi bạn gánh vác một phần trách nhiệm cùng họ vì lý do “bạn bè thì phải giúp đỡ nhau chứ.”

Việc chấp nhận điều này sẽ dẫn đến những tình bạn đồng phụ thuộc và không lành mạnh. Đúng vậy, ngay cả tình bạn cũng có thể trở nên lụy thuộc và thiếu đi sự chân thành. Bạn đã bao giờ gặp hai người bạn cứ liên tục phàn nàn về nhau hoặc nói xấu sau lưng nhau, nhưng khi ở cạnh nhau thì mọi thứ lại có vẻ rất tuyệt vời chưa? Khả năng cao là họ đang gặp phải những vấn đề nghiêm trọng về ranh giới giống như ví dụ trên đấy.

Những tình bạn kiểu này chính là lò sản xuất thị phi không bao giờ dừng. Hãy tránh xa ra nhé.

Gia đình#

“Mẹ buồn lắm khi con và em gái không chịu đến thăm mẹ. Mẹ cô đơn lắm, con biết không.”

“Mẹ sao không ra ngoài nhiều hơn ạ? Kết bạn nhiều hơn đi mẹ.”

“Ôi, mẹ thử rồi. Chẳng ai thích chơi với một bà già như mẹ cả. Hai đứa là con của mẹ mà. Tụi con có nghĩa vụ phải chăm sóc mẹ chứ.”

“Tụi con vẫn đang làm thế mà mẹ.”

“Không, tụi con đâu có làm thế. Mẹ phải thui thủi một mình suốt. Con không biết đôi lúc mọi chuyện khó khăn thế nào đâu.”

“Mẹ ơi, con yêu mẹ và sẽ luôn ở bên khi mẹ cần con. Nhưng mẹ vẫn phải tự chịu trách nhiệm cho sự cô đơn của chính mình. Con và Jennifer không thể là liều thuốc duy nhất cho mọi vấn đề của mẹ được đâu.”

Đây là tình huống dùng “sự tội lỗi” để thao túng người thân kinh điển trong gia đình. Tôi từng rất thích nói câu: “Tội lỗi là một cảm xúc vô dụng.” Nhưng thực ra giờ tôi không còn tin vào điều đó nữa. Cảm giác tội lỗi là cần thiết khi nó chính đáng và do chính bản thân tự nhìn nhận.

Nhưng cảm giác tội lỗi sẽ trở nên vô dụng và độc hại khi nó bị biến thành công cụ để thao túng những người thân cận bên bạn. Bị thao túng bằng sự tội lỗi có thể cực kỳ đau đớn, không chỉ vì nó đòi hỏi bạn phải chịu trách nhiệm cho những cảm xúc không phải của mình, mà nó còn ngầm ám chỉ rằng bạn là kẻ có lỗi hoặc là một đứa con, người bạn tồi tệ nếu không làm theo ý họ.

(Chắc hẳn nhiều độc giả người Do Thái của tôi đang gật đầu lia lịa đồng cảm lúc này nhỉ.)

Giờ đây, không có điều gì làm tôi khó chịu hơn việc một ai đó cố tình gieo rắc cảm giác tội lỗi vào đầu mình. Tôi sẽ lập tức vạch trần hành động đó, và nếu không thân thiết lắm, đôi khi tôi sẽ chấm dứt mối quan hệ đó ngay tại chỗ luôn.

Ví dụ cuối cùng:

Mối quan hệ yêu đương#

“Anh ơi, em đang nghĩ về công việc mới mà anh đang tìm ấy. Em đã làm lại hồ sơ cho anh rồi và bắt đầu gửi nó cho vài người bên bộ phận nhân sự của công ty em rồi đấy.”

“Ừm, cảm ơn em, nhưng em không cần phải làm thế đâu.”

“Em muốn làm mà. Em muốn anh thành công. Em cũng đang nghĩ về việc tụi mình dọn về sống chung, hôm nay em đã đi xem mấy căn hộ rồi—”

“Anh đã bảo rồi, anh chưa sẵn sàng cho việc đó đâu.”

“Em biết! Nhưng làm thế mới hợp lý chứ. Tụi mình cũng đâu còn trẻ trung gì nữa. Em nghĩ chúng ta cứ nên thử xem sao.”

“Tháng trước em đã thay thế một nửa tủ quần áo của anh bằng những bộ đồ em muốn anh mặc. Rồi em muốn anh về sống chung với em. Giờ em lại muốn anh làm chung công ty nữa sao?”

“Nhưng em yêu anh mà, em muốn chăm sóc cho anh thôi.”

“Anh cũng yêu em, nhưng em phải để anh tự quyết định mọi thứ theo cách của anh chứ. Việc em tự ý kiểm soát những quyết định lớn trong đời anh mà không hỏi ý kiến anh trước là không lành mạnh chút nào.”

“Em không thể tin nổi anh lại ích kỷ đến thế! Em làm TẤT CẢ MỌI THỨ vì anh, để rồi giờ anh quay lại đổ lỗi cho em!”

“Nếu em thực sự yêu thương anh, thì em hãy ngừng cố gắng kiểm soát cuộc sống của anh và để anh tự sống cuộc đời của mình đi.”

Đây là một ví dụ về mối quan hệ đồng phụ thuộc nhìn từ phía bên kia — phía của một người bạn đời bị bao bọc và chiều chuộng quá mức. Nhìn bề ngoài thì có vẻ rất ngọt ngào đúng không? Thậm chí bạn có thể nghĩ: “Ước gì người yêu mình cũng làm được như vậy cho mình.” Nhưng sự thật là nó cũng độc hại không kém và cuối cùng cũng sẽ dẫn đến hàng tá rắc rối tương tự.

Làm thế nào để thiết lập ranh giới lành mạnh#

Ranh giới lỏng lẻo hầu như luôn là tấm gương phản chiếu một lòng tự tôn thấp (và ngược lại), và ta cần phải giải quyết một bên để bên còn lại được cải thiện. Hãy bắt đầu với lòng tự tôn trước nhé.

Để xây dựng lòng tự tôn, trước hết bạn cần hiểu rằng đó chỉ đơn giản là sản phẩm phụ của việc trở thành một con người có năng lực và biết thích nghi tốt với cuộc sống. Lòng tự tôn không phải là thứ bạn cố theo đuổi vì lợi ích của riêng nó. Làm như vậy không những không giúp ích gì mà còn phản tác dụng nữa.

Lòng tự tôn là cách bạn đánh giá cuộc sống của mình đang diễn ra thế nào, so với mọi người xung quanh. Nếu bạn có lòng tự tôn thấp, rất có thể bạn đang cảm thấy mình không làm tốt ở một phương diện nào đó. Và điều quan trọng nhất bạn có thể làm lúc này chính là học cách bao dung với chính mình.

Ai cũng có những thiếu sót hay thất bại trong cuộc sống. Đừng quá khắt khe với bản thân. Hãy chấp nhận những khuyết điểm của mình, học cách chung sống hòa bình với chúng, rồi nỗ lực cải thiện bản thân tốt hơn mỗi ngày.

Chính việc chấp nhận con người thật của mình, rồi từng bước rèn luyện bản thân sẽ giúp bạn bồi đắp lòng tự tôn. Hành trình này đầy gian nan và cần nhiều thời gian. Nhưng rồi bạn sẽ đến được một nơi tuyệt vời hơn rất nhiều so với hiện tại.

Khi bạn bắt đầu cảm thấy trân trọng bản thân mình hơn, những ranh giới lành mạnh sẽ dần xuất hiện một cách tự nhiên trong cuộc sống. Bản năng sẽ mách bảo cho bạn biết mình nên chấp nhận hay từ chối điều gì từ người khác, bạn sẽ tự vạch ra ranh giới và bảo vệ nó, đồng thời dũng cảm bước ra khỏi những mối quan hệ độc hại.

Nhưng nếu điều đó chưa thể tự động xảy ra với bạn, hoặc nếu lòng tự tôn của bạn chưa đủ vững vàng, dưới đây là những bước đi cụ thể mà bạn có thể áp dụng ngay để xây dựng ranh giới cho mình:

1. Hãy viết ra những ranh giới của bạn một cách rõ ràng. Nói thì luôn dễ hơn làm. Nhưng bạn sẽ chẳng đi đến đâu nếu chính bạn không định hình được ranh giới cá nhân của mình là gì. Bạn sẽ chịu đựng hay không chịu đựng điều gì trong cuộc sống? Bạn chấp nhận hay từ chối những hành vi nào? Từ gia đình, người yêu, bạn bè, đồng nghiệp, cho đến bác đưa thư, anh chàng hàng xóm tầng trên, hay người bạn hẹn hò trên Tinder.
2. Quyết định xem hậu quả sẽ là gì nếu ai đó vượt qua ranh giới của bạn. Điều này chắc chắn sẽ xảy ra, và xảy ra thường xuyên là đằng khác. Sẽ rất khó để bạn nghĩ ra hình phạt hay hậu quả thích đáng khi chuyện đã rồi. Cảm xúc của bạn lúc đó sẽ bị chi phối bởi mối quan hệ, bởi hoàn cảnh và vô vàn yếu tố khác. Vì thế, hãy quyết định rõ ràng ngay từ đầu.
3. Chia sẻ những điều trên một cách rõ ràng. Hãy để mọi người biết ranh giới của bạn. Điều này cực kỳ quan trọng đối với những người thân thiết nhất bên cạnh bạn. Bác đưa thư có thể không cần biết mọi ranh giới của bạn (ngoại trừ những ranh giới cơ bản như không được đập cửa xông vào nhà chỉ để giao thư), nhưng người bạn đời của bạn tuyệt đối phải biết khi nào họ đang chuẩn bị bước quá giới hạn.
4. Hãy nhất quán thực hiện. Nếu ai đó vượt qua ranh giới của bạn, hãy làm đúng như những gì bạn đã tuyên bố. Hãy bao dung, ôn hòa, nhưng phải thật kiên quyết.

Ranh giới và Sự hy sinh#

Trước khi kết thúc (tôi biết bài viết này hơi dài rồi, và tôi vẫn chưa tìm thấy chìa khóa của mình nữa), tôi muốn chia sẻ một lưu ý cuối cùng về sự hy sinh và mối liên hệ của nó đối với các ranh giới.

Lập luận phản bác lớn nhất chống lại việc thực thi các ranh giới cá nhân nghiêm ngặt — hoặc sự ngụy biện, tùy thuộc vào góc nhìn của bạn — đó là đôi khi bạn phải chấp nhận hy sinh vì những người mình yêu thương.

Điều này hoàn toàn đúng. Nếu bạn trai/bạn gái của bạn có nhu cầu muốn bạn gọi điện mỗi ngày dù chỉ để nói chuyện trong ba phút ngắn ngủi, thì việc bạn chịu hy sinh một chút thời gian để làm họ vui lòng là điều hoàn toàn hợp lý.

Nhưng vấn đề cốt lõi nằm ở đây:

Hãy chỉ hy sinh cho người bạn quan tâm khi bạn thực sự muốn làm vậy, thay vì làm điều đó vì cảm thấy nghĩa vụ hay vì sợ hãi hậu quả nếu từ chối.

Nó quay trở lại quan điểm ban đầu rằng các hành động thể hiện tình cảm và sự quan tâm chỉ thực sự có giá trị khi chúng được thực hiện mà không đi kèm bất kỳ kỳ vọng nào.

Vì vậy, nếu bạn gọi điện cho người yêu mỗi ngày nhưng trong lòng lại vô cùng khó chịu, cảm thấy họ đang xâm phạm quyền tự do của mình, đâm ra ấm ức, oán giận họ và sợ hãi trước cơn giận dữ của họ nếu bạn không gọi, thì bạn đang gặp vấn đề nghiêm trọng về ranh giới rồi đấy. Còn nếu bạn làm điều đó đơn giản vì bạn yêu họ và cảm thấy thoải mái với việc đó, thì hãy cứ làm đi.

Đôi khi thật khó để nhận biết xem chúng ta đang làm điều gì đó vì nghĩa vụ bắt buộc hay vì sự hy sinh tự nguyện. Dưới đây là một bài kiểm tra đơn giản dành cho bạn: hãy tự hỏi bản thân, “Nếu mình dừng làm việc này, mối quan hệ của chúng mình sẽ thay đổi như thế nào?” Nếu bạn cảm thấy thực sự sợ hãi trước những thay đổi đó, thì đó là một dấu hiệu xấu. Còn nếu hậu quả có chút không vui nhưng bạn cảm thấy mình có thể dừng hành động đó lại mà bản thân không thấy có gì khác biệt nhiều, thì đó lại là một dấu hiệu tốt.

Lý do là bởi nếu tồn tại vấn đề về ranh giới, bạn sẽ sợ hãi việc đánh mất đi sự ràng buộc trách nhiệm chéo lẫn nhau đó. Còn nếu không có vấn đề gì về ranh giới, tức là bạn làm điều đó như một món quà tự nguyện không mong cầu, thì bạn sẽ thấy hoàn toàn ổn thỏa trước những hệ quả của việc không thực hiện nó nữa. Một người có ranh giới vững vàng không hề sợ hãi những cơn giận dỗi vô cớ, những cuộc cãi vã, hay thậm chí là bị tổn thương. Trong khi đó, một người có ranh giới yếu ớt lại sợ những điều ấy đến phát khiếp.

Một người có ranh giới vững vàng hiểu rằng thật vô lý khi đòi hỏi hai con người phải chiều lòng nhau 100% và thỏa mãn mọi nhu cầu của nhau. Một người có ranh giới vững vàng hiểu rằng đôi khi họ có thể làm tổn thương cảm xúc của ai đó, nhưng suy cho cùng, họ không thể quyết định hộ người khác cảm thấy thế nào. Một người có ranh giới vững vàng hiểu rằng một mối quan hệ lành mạnh là không kiểm soát cảm xúc của nhau, mà là mỗi người cùng nâng đỡ, hỗ trợ nhau trên hành trình phát triển và hoàn thiện bản thân.

Cập nhật: Tôi tìm thấy chìa khóa rồi nha.