Có Lẽ Bạn Chưa Thực Sự Biết Tình Yêu Là Gì

Chúng tôi ngồi im lặng. Cô bạn của tôi nhìn đăm đăm vào chiếc ly cạn, thỉnh thoảng lại lấy ống hút khuấy nhẹ mấy viên đá. “Wow,” cô ấy khẽ thốt lên. Tôi ngồi im và đợi cô ấy nói thêm điều gì đó. Đêm nay vốn khởi đầu là một buổi tối vui vẻ, náo nhiệt, nhưng chẳng hiểu sao lại biến thành một cuộc trò chuyện dài và sâu sắc về tình yêu – về những điều làm nên nó, và cả sự hiếm hoi đến ngỡ ngàng của nó trong thực tế.

Cuối cùng, tôi lên tiếng phá vỡ sự im lặng: “Wow cái gì cơ?”

“Tớ chỉ đang nghĩ rằng… tớ chưa từng được trải nghiệm cảm giác đó cả.”

“À thì, có lẽ chỉ là cậu chưa gặp đúng người thôi,” tôi nói – một câu an ủi sáo rỗng kinh điển mà bất kỳ người bạn nào cũng sẽ thốt ra trong hoàn cảnh này.

“Không phải đâu,” cô ấy lắc đầu. “Ý tớ là, tớ chưa từng trải qua điều đó với bất kỳ ai. Từ bố mẹ, gia đình, cho đến hầu hết bạn bè của tớ.” Cô ấy ngước lên nhìn tôi, đôi mắt đã ngập nước và long lanh: “Có lẽ… tớ chẳng biết tình yêu thực sự là gì nữa.”

Nền Kinh Tế Của Sự “Ngầu” Có Điều Kiện#

Khi bạn còn là một đứa trẻ tuổi teen, sự “ngầu” được giao dịch giống như một loại tiền tệ vậy. Bạn cố gắng tích lũy càng nhiều sự ngầu càng tốt, rồi tìm những đứa trẻ khác cũng ngầu không kém, rồi thương lượng chia sẻ sự ngầu đó với nhau để cả hai cùng trở nên ngầu hơn nữa.

Và nếu bất chợt bạn bắt gặp một đứa nhóc kém ngầu hơn mình rất nhiều, bạn sẽ thẳng thừng bảo đứa mọt sách đó biến đi, bớt tỏ ra thảm hại và đừng kéo mức độ ngầu của bạn xuống – bởi vì lỡ đâu những đứa ngầu khác nhìn thấy bạn đang… thực sự trò chuyện với nó thì sao.

Số dư độ ngầu quyết định mức độ người khác muốn kết giao với bạn. Nếu bạn chơi thể thao siêu dở mà thể thao lại là thứ thời thượng, thì nhu cầu làm bạn bè với bạn sẽ sụt giảm. Nhưng nếu bạn chơi guitar cực đỉnh và guitar đang là mốt, giá trị cổ phiếu độ ngầu của bạn sẽ tăng vọt và mọi người lại bắt đầu vây quanh yêu mến bạn. Theo cách này, thời trung học giống như một cuộc chạy đua vũ trang không hồi kết để tích lũy càng nhiều sự ngầu càng tốt.

Hầu hết những trò nhảm nhí và đấu trí ngớ ngẩn mà đám học sinh trung học bày ra đều là kết quả của nền kinh tế độ ngầu này. Chúng chơi đùa với tâm trí của nhau, khoác lác về những điều mình chưa từng làm, tưởng rằng mình yêu những người mình thực sự ghét, và nghĩ rằng mình ghét những người mình thực lòng yêu. Tất cả chỉ để tỏ ra ngầu hơn con người thật của mình, để có thêm nhiều người theo dõi trên Snapchat, hay được bạn cặp đêm dạ hội làm tình bằng miệng.

Những mối quan hệ có điều kiện chỉ toàn là ảo ảnh mơ hồ, nơi bạn chẳng bao giờ thực sự biết được đối phương là ai.

Những mối quan hệ kiểu thời trung học này bản chất là có điều kiện. Đó là những mối quan hệ theo kiểu “tôi sẽ làm điều này cho cậu nếu cậu làm điều kia cho tôi”. Đó là những mối quan hệ mà một người vừa là bạn thân nhất của bạn năm nay chỉ vì cả hai cùng thích một chàng DJ, nhưng lại trở thành kẻ thù không đội trời chung vào năm sau chỉ vì họ trêu chọc bạn trong giờ sinh học. Những mối quan hệ ấy thật phù phiếm. Nông cạn. Đầy rẫy những kịch tính không đáng có. Và đó cũng chính là lý do vì sao chẳng mấy ai nhớ về thời trung học hay muốn quay lại những năm tháng đó cả.

Nhưng chuyện đó cũng bình thường thôi. Việc giao dịch trong nền kinh tế độ ngầu là một phần của quá trình trưởng thành và định hình bản thân. Bạn buộc phải trải qua tất cả những trò nhảm nhí đó để học cách vượt lên trên chúng.

Bởi vì đến một lúc nào đó, bạn sẽ lớn khôn và vượt ra ngoài cái lối sống ‘có qua có lại’ ấy. Bạn bắt đầu biết yêu mến mọi người chỉ vì chính bản thân họ, chứ không phải vì họ chơi bóng đá giỏi hay dùng chung một nhãn hiệu giấy vệ sinh với bạn.

Mắc Kẹt Trong Những Mối Quan Hệ Có Điều Kiện#

Đáng buồn thay, không phải ai cũng có thể vượt qua những mối quan hệ có điều kiện ấy. Nhiều người, vì một lý do nào đó, vẫn bị mắc kẹt trong nền kinh tế độ ngầu và tiếp tục chơi trò chơi này cho đến khi trưởng thành. Những chiêu trò thao túng ngày càng trở nên tinh vi hơn, nhưng bản chất của cuộc chơi thì vẫn vậy. Họ không bao giờ từ bỏ niềm tin rằng tình yêu và sự chấp nhận luôn phụ thuộc vào một lợi ích nào đó mà họ mang lại cho người khác, một điều kiện nào đó mà họ bắt buộc phải đáp ứng.

Vấn đề của những mối quan hệ có điều kiện là chúng luôn ưu tiên một thứ khác hơn bản thân mối quan hệ đó. Thế nên, thứ tôi thực sự quan tâm không phải là bạn, mà là các mối quan hệ của bạn với những người trong ngành âm nhạc. Hoặc người bạn thực sự quan tâm không phải là tôi, mà là khuôn mặt điển trai cuốn hút và những câu nói đùa thông minh của tôi (tôi biết mà, tôi hiểu mà – không sao đâu).

Những mối quan hệ có điều kiện này có thể trở nên vô cùng tồi tệ và độc hại về mặt cảm xúc. Bởi vì quyết định theo đuổi “độ ngầu” chẳng phải tự nhiên mà có. Chúng ta lao vào đuổi theo nó chỉ vì chúng ta đang cảm thấy tồi tệ về chính mình, và khao khát đến tuyệt vọng có được một cảm giác khác biệt.

Mối quan hệ có điều kiện thường khiến bạn cảm nhận một đằng về một người nhưng lại thể hiện ra ngoài một nẻo hoàn toàn khác.

Thế nên, tôi không thực sự quan tâm đến bạn, mà là đang lợi dụng bạn để tự làm cho mình cảm thấy tốt hơn về bản thân. Có thể tôi luôn cố gắng cứu rỗi bạn, giải quyết các vấn đề của bạn, chu cấp cho bạn hoặc gây ấn tượng với bạn theo một cách nào đó. Có thể tôi đang lợi dụng bạn để thỏa mãn tình dục, để lấy tiền bạc, hoặc để lòe bạn bè. Hoặc có thể bạn đang lợi dụng tôi cho chuyện ấy, và điều đó khiến tôi vui vì ít nhất cũng có lúc tôi cảm thấy mình được khao khát và được nhìn nhận.

Bạn có thể vẽ vời nó theo bất cứ cách nào bạn muốn, nhưng đến cuối cùng, mọi chuyện vẫn chỉ có thế. Đó là những mối quan hệ được xây dựng dựa trên các điều kiện. Chúng được xây dựng dựa trên nguyên tắc: “Tôi chỉ yêu bạn nếu bạn làm cho tôi cảm thấy tốt về bản thân. Bạn chỉ yêu tôi nếu tôi làm cho bạn cảm thấy tốt về bản thân bạn.”

Mối quan hệ có điều kiện về bản chất là ích kỷ. Khi tôi quan tâm đến tiền của bạn nhiều hơn chính con người bạn, thì thực chất thứ tôi đang hẹn hò chỉ là tiền mà thôi. Nếu bạn quan tâm đến thành công trong sự nghiệp của bạn đời nhiều hơn chính cô ấy, thì bạn không thực sự có mối quan hệ với cô ấy, mà chỉ là với sự nghiệp của cô ấy. Nếu mẹ bạn chăm sóc bạn và nhẫn nhịn thói quen nghiện rượu của bạn chỉ vì điều đó khiến bà cảm thấy mình là một người mẹ tốt, thì bà không thực sự có mối quan hệ với bạn, bà chỉ đang yêu cái cảm giác tự hào về thiên chức làm mẹ của mình mà thôi.

Khi các mối quan hệ của chúng ta mang tính điều kiện, chúng ta thực sự chẳng có mối quan hệ nào cả.

Chúng ta tự trói buộc mình vào những vật chất và tư tưởng hời hợt, rồi cố gắng tìm kiếm chúng một cách gián tiếp qua những người thân cận. Những mối quan hệ có điều kiện này sau đó chỉ càng làm chúng ta thêm cô đơn, bởi vì chẳng có một sự kết nối thực sự nào được tạo ra.

Mối quan hệ có điều kiện cũng khiến chúng ta chấp nhận bị đối xử tệ bạc. Suy cho cùng, nếu tôi hẹn hò với một cô gái chỉ vì cô ấy có thân hình nóng bỏng giúp tôi nở mày nở mặt với đám bạn chí cốt, thì tôi sẽ dễ dàng chấp nhận việc cô ấy coi thường mình – bởi vì rốt cuộc, tôi ở bên cô ấy không phải vì cách cô ấy đối xử với tôi, mà là để chứng tỏ bản thân với người khác.

Những mối quan hệ có điều kiện không bao giờ bền vững bởi vì những điều kiện làm nền tảng cho chúng không bao giờ tồn tại mãi mãi. Và một khi những điều kiện ấy biến mất, giống như một tấm thảm bị giật mạnh khỏi chân bạn, cả hai người trong cuộc sẽ ngã nhào, đau đớn và bàng hoàng vì không bao giờ ngờ tới.

Tình Yêu Vô Điều Kiện Thực Sự Là Gì#

Bản chất tạm bợ của những mối quan hệ có điều kiện thường là điều mà người ta chỉ có thể nhận ra sau khi đã trải qua một khoảng thời gian đủ dài. Những người trẻ tuổi teen còn quá trẻ và đang trên hành trình khám phá bản ngã của mình, nên việc họ liên tục bị ám ảnh bởi việc so kè với người khác là điều hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng năm tháng trôi qua, hầu hết chúng ta đều nhận ra rằng rất ít người thực sự ở lại bên đời mình. Và chắc chắn có một lý do cho điều đó.

Khi lớn tuổi hơn, hầu hết mọi người bắt đầu ưu tiên những mối quan hệ vô điều kiện – nơi mà mỗi người được chấp nhận vô điều kiện với chính con người của họ, không đi kèm bất kỳ kỳ vọng hay đòi hỏi nào khác. Đó được gọi là “sự trưởng thành”, và đó là một vùng đất huyền bí mà rất ít người, bất kể tuổi tác của họ là bao nhiêu, có thể nhìn thấy được – chứ chưa nói đến việc được đặt chân tới.

Bí quyết để “trưởng thành” thực sự là biết ưu tiên những mối quan hệ vô điều kiện, học cách trân trọng ai đó bất kể những khuyết điểm, sai lầm hay những ý tưởng ngớ ngẩn của họ, và biết đánh giá một người bạn hay một người bạn đời chỉ dựa trên cách họ đối xử với bạn, chứ không phải dựa trên những lợi ích bạn có được từ họ; học cách xem họ như một mục đích tự thân chứ không phải là phương tiện để đạt được một mục đích nào khác.

Mối quan hệ vô điều kiện là những mối quan hệ mà cả hai người đều tôn trọng và nâng đỡ nhau mà không hề mong cầu bất kỳ sự đền đáp nào. Nói cách khác, mỗi người trong mối quan hệ đó được trân trọng trước hết vì chính mối quan hệ đó – sự thấu cảm và chỗ dựa tinh thần dành cho nhau – chứ không phải vì công việc, địa vị, ngoại hình, sự thành công hay bất cứ điều gì khác.

Mối quan hệ vô điều kiện là những mối quan hệ thực sự duy nhất tồn tại. Chúng không thể bị lung lay trước những thăng trầm của cuộc sống. Chúng không bị thay đổi bởi những lợi ích hay thất bại hời hợt bên ngoài. Nếu tôi và bạn có một tình bạn vô điều kiện, thì việc tôi mất việc và phải chuyển sang nước ngoài sống, hay việc bạn chuyển giới và bắt đầu chơi đàn banjo cũng chẳng có gì quan trọng – chúng ta vẫn sẽ tiếp tục tôn trọng và ủng hộ nhau. Mối quan hệ ấy không bị chi phối bởi nền kinh tế độ ngầu, nơi tôi sẵn sàng bỏ rơi bạn ngay khi bạn làm ảnh hưởng đến cơ hội lấy lòng người khác của tôi. Và tôi chắc chắn cũng chẳng giận dỗi hay tổn thương nếu bạn lựa chọn lối đi riêng cho cuộc đời mình, ngay cả khi đó không phải là điều tôi sẽ chọn.

Những người chỉ biết đến những mối quan hệ có điều kiện chưa bao giờ học được cách nhìn nhận mọi người xung quanh vượt ra ngoài những lợi ích mà họ mang lại. Đó là bởi vì họ có thể đã lớn lên trong một môi trường mà ở đó, họ chỉ được trân trọng khi mang lại lợi ích cho người khác.

Cha mẹ, như thường lệ, thường là gốc rễ của vấn đề này. Tuy nhiên, hầu hết các bậc cha mẹ không cố ý áp đặt điều kiện lên con cái mình (trên thực tế, rất có thể bản thân họ cũng chưa từng được cha mẹ họ yêu thương vô điều kiện, nên họ chỉ đang làm tất cả những gì họ biết mà thôi). Nhưng cũng giống như mọi kỹ năng giao tiếp khác, tất cả đều bắt đầu từ gia đình.

Nếu bố chỉ công nhận khi bạn phục tùng mệnh lệnh của ông, nếu mẹ chỉ yêu thương khi bạn đạt điểm số cao, nếu anh trai chỉ tử tế với bạn khi không có ai xung quanh, tất cả những điều này đều vô tình rèn luyện bạn để trong tiềm thức tự coi mình như một công cụ phục vụ lợi ích của người khác.

Để rồi, bạn sẽ xây dựng các mối quan hệ tương lai bằng cách tự nhào nặn bản thân để vừa vặn với nhu cầu của người khác, thay vì quan tâm đến nhu cầu của chính mình. Bạn cũng sẽ xây dựng các mối quan hệ bằng cách thao túng người khác để phục vụ nhu cầu của mình, thay vì tự chịu trách nhiệm chăm sóc bản thân. Đây chính là nền tảng cho một mối quan hệ độc hại.

Những Giả Định Trong Mối Quan Hệ#

Điều kiện luôn đến từ cả hai phía. Bạn sẽ không bao giờ duy trì tình bạn với một kẻ đang lợi dụng bạn để tự làm họ cảm thấy tốt hơn về bản thân, trừ khi chính bạn cũng đang nhận được một lợi ích nào đó từ tình bạn ấy. Mặc cho những câu trích dẫn sến súa của Marilyn Monroe mà các cô gái hay đăng lên Facebook nói gì đi nữa, bạn chẳng bao giờ vô tình bị dụ dỗ vào mối quan hệ với một kẻ chỉ lợi dụng cơ thể của bạn nếu bạn thực sự yêu thương bản thân vô điều kiện. Không, bạn chấp nhận những điều kiện của người đó là vì bạn cũng đang lợi dụng họ để đáp ứng những điều kiện của riêng mình.

Hầu hết các mối quan hệ có điều kiện đều bắt đầu một cách vô thức – nghĩa là chúng ta bước vào đó mà không hề suy nghĩ thấu đáo về việc người ấy thực sự là ai hay tại sao họ lại thích bạn, hoặc những hành vi của họ đối với bạn thể hiện điều gì. Bạn chỉ đơn giản nhìn thấy những hình xăm cực ngầu của họ, thèm muốn chiếc xe đạp chất chơi của họ và muốn được ở bên cạnh họ.

Người ta bước vào những mối quan hệ có điều kiện chỉ vì một lý do đơn giản: những mối quan hệ ấy mang lại cảm giác vô cùng dễ chịu, nhưng họ lại chẳng bao giờ dừng lại để tự hỏi tại sao nó lại dễ chịu đến thế. Suy cho cùng thì cocaine cũng mang lại cảm giác cực kỳ hưng phấn, nhưng bạn đâu có lao đi mua cả đống ngay giây phút đầu tiên nhìn thấy nó, đúng không?

(Đừng trả lời câu hỏi đó nhé.)

Hãy thử đặt ra những tình huống giả định cho các mối quan hệ của bạn. Tự hỏi bản thân rằng:

Những Giả Định Trong Mối Quan Hệ#

• “Nếu tôi mất việc, liệu bố có còn tôn trọng tôi nữa không?”
• “Nếu tôi ngừng đưa tiền cho mẹ, liệu mẹ có còn yêu thương và chấp nhận tôi nữa không?”
• “Nếu tôi nói với vợ rằng mình muốn bắt đầu sự nghiệp của một nhiếp ảnh gia, liệu điều đó có làm đổ vỡ cuộc hôn nhân của chúng tôi không?”
• “Nếu tôi ngừng quan hệ tình dục với anh chàng này, liệu anh ta có còn muốn gặp tôi nữa không?”
• “Nếu tôi nói với Jake rằng tôi cực kỳ phản đối quyết định của cậu ấy, liệu cậu ấy có cạch mặt tôi không?”

Nhưng bạn cũng cần phải quay ngược lại và tự hỏi những câu hỏi đó về chính mình nữa:

• “Nếu tôi chuyển đến Kentucky, liệu tôi có còn giữ liên lạc với Paul không?”
• “Nếu John không kiếm cho tôi những chiếc vé xem ca nhạc miễn phí, liệu tôi có thèm đi chơi với anh ấy nữa không?”
• “Nếu bố ngừng chu cấp tiền học, liệu tôi có còn về nhà thăm bố mẹ không?”

Có hàng triệu câu hỏi giả định như vậy, và bạn nên tự hỏi bản thân từng câu một. Mọi lúc, mọi nơi. Đối với tất cả các mối quan hệ của mình.

Bởi vì nếu có bất kỳ câu hỏi nào nhận được câu trả lời không phải là “Nó sẽ chẳng thay đổi điều gì cả”, thì rất có thể bạn đang nắm trong tay một mối quan hệ có điều kiện – nghĩa là, bạn không hề có một mối quan hệ yêu thương chân thành như bạn vẫn hằng tưởng.

Thừa nhận điều này thật đau đớn, tôi biết chứ.

Nhưng khoan đã, vẫn còn nữa!

Nếu bạn muốn loại bỏ hoặc hàn gắn những mối quan hệ có điều kiện trong cuộc đời mình để hướng tới những mối quan hệ vô điều kiện bền chặt, bạn sẽ phải làm mất lòng một vài người đấy. Ý tôi là bạn phải ngừng chấp nhận những điều kiện của người khác. Và bạn cũng phải buông bỏ những điều kiện của chính mình.

Điều này chắc chắn đồng nghĩa với việc bạn phải nói “không” với một người thân cận ngay trong hoàn cảnh họ ít muốn nghe từ đó nhất. Nó chắc chắn sẽ gây ra những xung đột, kịch tính. Trong nhiều trường hợp, đó sẽ là một cơn bão thịnh nộ thực sự. Suy cho cùng, những gì bạn đang làm là tước đi khả năng lợi dụng một phần con người bạn để làm cho họ cảm thấy tốt hơn của một ai đó. Phản ứng của họ chắc chắn sẽ là tức giận và họ sẽ đổ lỗi cho bạn. Họ sẽ nói rất nhiều điều tồi tệ với bạn và về bạn.

Nhưng đừng vì thế mà nản lòng. Phản ứng kiểu đó chỉ là một bằng chứng rõ ràng hơn về những điều kiện đang tồn tại trong mối quan hệ. Một tình yêu chân thành và thực sự sẽ sẵn sàng tôn trọng và đón nhận ngay cả những điều nó không muốn nghe. Còn một tình yêu có điều kiện sẽ tìm cách phản kháng và chiến đấu đến cùng.

Sự xung đột này là cần thiết. Bởi vì từ đống đổ nát đó, một trong hai điều này sẽ xuất hiện. Hoặc là người đó không thể rũ bỏ những điều kiện của họ và do đó họ sẽ tự động bước ra khỏi cuộc đời bạn (điều này, xét cho cùng, lại là một điều tốt trong hầu hết các trường hợp). Hoặc là, họ sẽ buộc phải học cách trân trọng bạn vô điều kiện, yêu thương bạn bất kể những phiền toái hay sự tổn thương lòng tự trọng mà bạn có thể vô tình gây ra cho họ.

Điều này dĩ nhiên là cực kỳ khó khăn. Nhưng các mối quan hệ vốn dĩ đã phức tạp bởi vì con người chúng ta vốn dĩ rất phức tạp. Nếu cuộc đời chỉ toàn là vui vẻ và thỏa mãn thể xác, thì sẽ chẳng có điều gì tốt đẹp được tạo nên. Và cũng không một ai có thể trưởng thành.